Di tích lịch sử Nhà mồ Ba Chúc: Chứng tích về một cuộc thảm sát và những câu chuyện bi thương níu chân du khách

Nhà Trưng bày chứng tích tội ác của bọn Pôn Pốt ở thị xã Ba Chúc ( Tri Tôn )

Thảm sát ở một vùng quê

Tôi muốn kể về một câu chuyện cách đây 40 năm. Thời điểm ấy, Ba Chúc là 1 xã thuộc huyện Bảy Núi, cách biên giới Việt Nam – Campuchia chỉ 3,5km. Vào đầu năm 1977, dân số của Ba Chúc hơn 16.000 người, chủ yếu sống bằng nghề nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp truyền thống, buôn bán nhỏ. Đây cũng là vùng đất khởi nguồn và trung tâm của đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, với nhiều buổi sinh hoạt lễ hội, lễ cúng phản ánh đời sống tinh thần phong phú của người dân địa phương.

Hàng trăm mái ấm gia đình phải sống cảnh màn trời chiếu đất vì bọn Pôn Pốt đốt phá nhà cửa
Vào đêm 30-4-1977, cùng lúc với 14 xã biên giới của tỉnh An Giang, Pôn Pốt đã xua quân tiến công, tàn sát đồng bào ta một cách tàn ác. Đỉnh cao của tội ác này là cuộc thảm sát 3.157 người dân Ba Chúc từ ngày 18-4 đến 30-4-1978. Qua 12 ngày đêm bị bọn Pôn Pốt chiếm đóng, Ba Chúc bị dìm trong biển máu. Đi đến đâu chúng cũng cướp bóc gia tài, đốt phá nhà cửa, những khu công trình công cộng ; tàn sát đồng bào ta không kể già trẻ, nam nữ. Những cảnh giết người hàng loạt, dã man diễn ra khắp nơi, không bút mực nào tả hết. Hàng trăm mái ấm gia đình phải sống cảnh “ màn trời chiếu đất ” vì bọn Pôn Pốt đốt phá nhà cửa .

Dụng cụ giết người dã man của bọn Pôn Pốt
Chùa Phi Lai là một trong những khu vực bị hủy hoại nặng nề. Nơi đây, bọn Pôn Pốt giết gần 300 người dân vô tội. Dưới bàn thờ cúng của chùa có 43 người lẩn trốn, cũng bị chúng dùng lựu đạn giết chết 40 người. Tại chùa Tam Bửu, quân Pôn Pốt bắt hơn 800 người dẫn ra cầu sắt Vĩnh Thông, giồng Ông Tướng và nhiều nơi khác bắn chết. Cánh đồng núi Phú Cường, Ba Chúc, núi Tượng mất đi màu xanh mát mắt, thay vào đó là hàng trăm người chết nằm chồng lên nhau. Họ tử trận trong cảnh đau thương, thân thể không lành lặn. Người và gia tài bị thiệt hại nặng nề, động vật hoang dã cũng chịu chung số phận. Tất cả đều bị giết. Bà Hà Thị Nga ( sinh năm 1939 ) là người duy nhất sống sót khi cha mẹ, anh chị em ruột, chồng, 6 đứa con, cùng cả dòng họ trên 100 người bị thảm sát. Bà Nguyễn Thị Ngọc Sương ( sinh năm 1967 ) thành trẻ mồ côi lúc mới 11 tuổi sau buổi chiều ngày 14-4 định mệnh ấy .

Chùa Phi Lai, một trong những khu vực bị hủy hoại nặng nề trong cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam
“ Sau thảm sát, Ba Chúc chỉ còn lại là một vùng đất tan hoang với những nỗi đau thương đến tận cùng. Đó là quy trình tiến độ khó khăn vất vả nhất của Ba Chúc. Một số người sống sót thì mất người thân trong gia đình, không dám trở về quê vì bị ám ảnh bởi những ký ức kinh hoàng. Nhưng cũng có những người đã bám trụ lại vì nghĩa tình với người đã khuất cũng như sống trọn với vùng đất quê nhà. Nhiều người dân chạy giặc trở lại đối lập với muôn vàn khó khăn vất vả : không nhà cửa, trâu bò vật nuôi bị giết hết, hoa màu vườn tược bị phá nát ” – PGS.TS Trần Thị Thanh Vân và Lê Hoàng Kháng ( Trường Đại học TP HCM ) đã ghi nhận như vậy trong bài nghiên cứu và điều tra của họ .
Trong hàng ngàn câu truyện của mỗi mái ấm gia đình ở Ba Chúc, chúng tôi ấn tượng nhất với câu truyện của bà Võ Thị Ngọc Châu và ông Bùi Văn Lê. Họ đều là người như mong muốn sống sót trong khi nhiều người trong mái ấm gia đình bị thảm sát. Để tránh quân địch, ông Lê đưa người vợ, 5 con cùng người cô ruột lên hang trên núi Tượng ẩn nấp. Có thể mọi người sẽ thoát nạn nếu không có đàn chó săn. Lần theo tiếng chó sủa, bọn Pôn Pốt xả súng vô tội vạ vào hang, lấy đi mạng sống của hàng chục người. Nghe im tiếng súng, ông Lê lách mình ra khỏi miệng hang, phát hiện bọn giặc vẫn còn ở ngoài nên nhanh gọn lao mình xuống hẻm đá. Bọn chúng quăng hai quả lựu đạn nữa vào hang … Ngày định mệnh ấy, ông đã đặt thi thể của từng người thân yêu nằm ngay ngắn trên bộ ván, rồi lấp miệng hang lại, kết thúc thiên chức lịch sử vẻ vang của nó và chôn vùi những nỗi đau khôn tả của mình. Từ đó về sau, hang được đặt tên “ hang Ba Lê ”, là chứng tích nhói lòng trên núi Tượng. Khi mới 33 tuổi, ông đùng một cái mất tổng thể. Mỗi lần nhắm mắt lại là ông nghe tiếng vợ con cười nói, mở mắt ra chỉ thấy thắt nghẹn trái tim. Có tài thổi sáo, ông dồn mọi tâm tư nguyện vọng vào tiếng sáo tịch mịch, cô độc đến mức người xung quanh chẳng dám chạm vào .

Bà Châu khi ấy 27 tuổi, suýt đón nhận cái chết trong gang tấc, bị lựu đạn ném vào khi đang núp dưới bàn thờ Phật. Mấy chục người xung quanh bà lần lượt ngã xuống. Nằm giữa ngổn ngang thây người cả đêm, bà bàng hoàng nhận ra mình may mắn đến mức nào! Chiến tranh qua đi, cuộc sống vẫn phải tiếp diễn. Trong một lần đưa người thân đến chỗ ông Lê khám bệnh, bà lần theo tiếng sáo thổi trên núi. Ánh trăng chiếu sáng rõ cảnh vật hoang tàn do bị Pôn Pốt đốt phá, chiếu rõ người đàn ông tài hoa mà bất hạnh. Người lớn muốn ông và bà kết duyên. Vậy là năm sau, họ về với nhau, vượt qua ngại ngùng của cô gái trẻ, vượt qua nỗi đau và khoảng cách với người đã từng có vợ con, cố gắng xóa bỏ bóng ma quá khứ. Họ “từ từ rồi thương” – theo cách nói của bà Châu. Bốn đứa con lần lượt ra đời, đều do ông Lê một tay chăm sóc. Ông thương các con bằng tấm lòng của người cha bình thường, cộng với nỗi nhớ 5 đứa con đã mất. Ông thương bà Châu bằng tất cả tình cảm của người chồng đã từng trải qua biến cố mất vợ. Cuộc hôn nhân của họ hạnh phúc trong suốt mấy mươi năm nay, bù đắp phần nào những mất mát, đau thương trong quá khứ. Là 2 trong những nhân chứng ít ỏi của cuộc thảm sát năm nào, họ đã cố gắng vươn ra khỏi bóng ma ám ảnh của quá khứ, gây dựng tương lai tốt đẹp cho mình và người thân.

Chứng tích muôn đời cho thế hệ mai sau

Thảm sát qua đi, hơn 30 phái đoàn ngoại giao, báo chí truyền thông và Liên Hiệp quốc đã đến nơi để tận mắt chứng kiến tận mắt tội ác của bọn Pôn Pốt so với đồng bào Ba Chúc. Hội Chữ thập đỏ An Giang tham gia giúp dân gom xác của người đã khuất để hỏa táng vào tháng 4-1978. Mọi người tranh thủ tìm kiếm những gì còn sót lại sau thời hạn Pôn Pốt chiếm đóng tại xã. Đống xương người được cất giữ tại nhà mồ, dựng tạm sau chùa Phi Lai. Di vật xương sọ đều bị sứt mẻ do bị đập đầu hoặc đạn xuyên phá .
Đến thời điểm ngày hôm nay, nhiều người vẫn tìm đến chứng tích căm thù Nhà mồ Ba Chúc, nơi được xem là một bản cáo trạng về tội ác diệt chủng của Pôn Pốt, muôn đời còn ghi nhớ. Nỗi đau này mãi mãi vẫn còn trong ký ức của dân tộc bản địa Nước Ta và của những người yêu thích đời sống độc lập trên quốc tế. Ở đó, 1.159 bộ tro cốt được gìn giữ, là những gì còn sót lại của 3.157 người dân bị thảm sát, được sắp xếp theo độ tuổi, như : 86 phụ nữ trên 60 tuổi ; 155 phụ nữ từ 21 đến 40 tuổi ; 88 thiếu nữ từ 16 đến 20 tuổi ; 264 trẻ nhỏ từ 3 đến 15 tuổi ; 23 nam từ 16 đến 20 tuổi …
Năm 1979, quần thể Nhà mồ được kiến thiết xây dựng gồm 7 khuôn khổ : Nhà mồ, bia căm thù, nhà truyền thống lịch sử, nhà thủy tạ, hồ sen, nhà khách và vòng rào. Khu Nhà mồ Ba Chúc được kiến thiết xây dựng lên giữa hai ngôi chùa để khắc ghi tội ác diệt chủng được cho là do bọn Pôn Pốt gây ra. Nền nhà cao, có chín bậc thềm, bốn cạnh hình vuông vắn, bốn chiếc cột đỡ trắng ngà tạo hình lưỡi kiếm chống thẳng xuống đất, vì kèo bên trên, chỗ tiếp giáp với cột có hình bàn tay nắm chặt chuôi gươm. Ở giữa là nhà kính xây hình bát giác, mỗi mặt xếp nhiều tầng những sọ người, với hai hốc mắt đang nhìn vào hành khách ; bên trong, xếp ngay ngắn xương ống chân, ống tay. Để lê dài tuổi thọ những bộ xương này, ngành trình độ phải dùng sáp nấu sôi phủ bên ngoài xương tránh oxy hoá, dùng vật chống ẩm. Tuy nhiên, số tro cốt có hiện tượng kỳ lạ ngả màu và mục ở phần xương sụn và xương trẻ nhỏ. Năm 1989, Sở Văn hoá và Bảo tàng An Giang đã triển khai lấy số tro cốt này ra làm vệ sinh, vệ sinh, ngâm tẩm hoá chất rồi phơi khô .

Không ai không rùng mình khi đến thăm Nhà mồ Ba Chúc
Năm 2013, nhà mồ được kiến thiết xây dựng lại, là một quần thể khu công trình rộng khoảng chừng 5 ha, gồm nhà mồ, nhà lưu niệm, hội trường và chùa Tam Bửu, Phi Lai, kinh phí đầu tư gần 30 tỷ đồng. Điểm nhấn khu công trình Nhà mồ Ba Chúc hiện tại được phong cách thiết kế hình hoa sen úp ngược, với 8 cánh hoa sen được sơn màu trắng, nhằm mục đích giảm bớt cảnh tang thương chết chóc. Mỗi cánh hoa sen là nơi tọa lạc một nhóm tro cốt theo độ tuổi, giới tính khác nhau. Ngày càng có nhiều hành khách tới thăm quan, nhất là vào 16-3 âm lịch hàng năm, khi diễn ra lễ giỗ tập thể tưởng niệm nạn nhân trong vụ thảm sát. Theo thống kê của huyện Tri Tôn, Khu Di tích vương quốc Nhà mồ Ba Chúc, chùa Tam Bửu – Phi Lai lôi cuốn hơn 500.000 lượt khách đến du lịch thăm quan, cúng viếng mỗi năm .
Trước khi Ủy Ban Nhân Dân tỉnh An Giang quyết định hành động tiến hành Dự án góp vốn đầu tư lan rộng ra và xây mới Khu Di tích lịch sử dân tộc Nhà mồ Ba Chúc, có quan điểm cho rằng nên thiêu hủy hàng loạt 1.159 bộ tro cốt, nhằm mục đích “ xóa bỏ quá khứ, hướng đến tương lai ”. Tuy nhiên, hầu hết quan điểm của những chiến sỹ lão thành cách mạng, những nhà chuyên môn, nhà khoa học trong nước, đại diện thay mặt những ngành tỉnh, Đạo hội Tứ Ân Hiếu Nghĩa … đều không chấp thuận đồng ý với yêu cầu này. Nhà mồ Ba Chúc lưu giữ những bộ tro cốt được xem như vật chứng sống về tội ác tàn ác của bọn diệt chủng. Do đó, việc lan rộng ra và xây mới nhà mồ phải gắn liền với công tác làm việc lưu giữ, tọa lạc những bộ tro cốt còn sót lại được tốt hơn, sang trọng và quý phái hơn .

Đông đảo người dân thường xuyên đến thắp hương tưởng niệm các nạn nhân trong thảm sát ở Ba Chúc

Vì thế, khi đến với Khu Di tích đặc biệt quan trọng này, hành khách hoàn toàn có thể nắm rõ hàng loạt diễn biến vụ thảm sát năm xưa, với những hình ảnh, chứng tích và chú thích rõ nét, vừa đủ tại nhà Trưng bày. Dù ảnh đen trắng đã ngả màu thời hạn, kỹ thuật chụp không được sắc nét như giờ đây, nhưng không ít hình ảnh chân thực, ghê rợn, ám ảnh người xem, bởi sự tàn khốc, dã man của bọn diệt chủng. Đến khu vực tọa lạc tro cốt, có vẻ như hành khách không cảm thấy ghê sợ, u ám và đen tối ; mà ngược lại, nhà mồ được tọa lạc, sắp xếp một cách thoáng đãng, cùng với khoảng trống cao rộng, khá đầy đủ ánh sáng, bớt đi phần nào sự đau thương, buồn bã. Ở nơi đây, nhang khói không khi nào tắt, luôn có người đến thăm viếng, du lịch thăm quan. Họ hoàn toàn có thể là khách vãng lai, cũng hoàn toàn có thể là người thân trong gia đình của những tro cốt ấy. Dù là ai đi chăng nữa, đều khó kiềm lòng thương cảm, xót xa cho những con người vô tội .
Gần đây, dư luận lại rộ lên việc “ xóa khỏi ” Nhà mồ Ba Chúc. Do nhà mồ bị xuống cấp trầm trọng, cần sửa chữa thay thế lại, nhưng theo hướng nào ( thổ táng, hỏa táng hoặc giữ nguyên ) được nội bộ đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa đưa ra đàm đạo. Vừa qua, Ủy Ban Nhân Dân tỉnh An Giang khẳng định chắc chắn sẽ phong cách thiết kế, sắp xếp lại những bộ tro cốt trong nhà mồ cho tương thích, tìm cách dữ gìn và bảo vệ kỹ lưỡng lâu dài hơn, bảo vệ vẻ mỹ quan để cung ứng nhu yếu thăm quan của khách du lịch. Do vậy, Nhà mồ Ba Chúc sẽ được giữ nguyên, vẫn là nơi ghi dấu chứng tích của vụ thảm sát năm xưa, và là điểm đến đặc biệt quan trọng, khó quên khi hành khách đến An Giang .

Bài và ảnh: Gia Khánh

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.